Hải Thượng Lãn Ông Nghĩa Là Gì

l>H

Hải thượng lãn Ông - Lê Hữu Trác Nhà đại lương y dân tộc, công ty khoa học lớn, Ðồng thời là bên tư tưởng, nhà văn lỗi lạc của nước ta ở thế kỷ thứ XVIII

*

Hải Thượng Lãn ông tên thật là Lê Hữu Trác, quê tại làng Văn Xá, làng Lưu Xá, huyện Ðường Hào, phủ Thượng Hồng, tỉnh Hải Dương (ni là xóm Hoàng Hữu Nam, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hải Hưng).

Bạn đang xem: Hải thượng lãn ông nghĩa là gì

Lê Hữu Trác rưởi xuất thân từ một gia đình (ông, cha, crúc, bác bỏ, anh, em) đều học giỏi, đỗ cao, có tác dụng quan liêu to của thời vua Lê chúa Trịnh. Cha là Lê Hữu Mưu đỗ đệ tam tiếp giáp tiến sĩ với làm cho quan liêu dưới triều Lê Dụ Tôn tới bậc thượng thư. Mẹ là Bùi Thị Thưởng quê ở xứ Bầu Thượng, làng mạc Tình Diệm, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Biệt hiệu Hải Thượng bởi nhì chữ đầu tiên tỉnh (Hải Dương) cùng tên phủ (Thượng Hồng), nhưng cũng bao gồm thể vày chữ Bầu thượng là quê mẹ cùng là nơi Hải Thượng ở thọ nhất, từ năm 26 tuổi đến Khi mất. Hải Thượng Lãn Ông tất cả nghĩa là ông lười ở Hải Thượng. Nhưng thực tế họ sẽ thấy lười ở đây là lười với công danh ấm no nhưng rất chăm chỉ đối với sự nghiệp chữa bệnh cứu người. Lúc nhỏ, Lê Hữu Trác rưởi theo cha lưu học ở thủ đô Thăng Long. Ngày còn đi học, Lê Hữu Trác rưởi đã nổi tiếng là học trò hay chữ, với đã thi vào tam trường. Năm 19 tuổi, phụ vương mất sớm đề xuất Lê Hữu Trác rưởi phải thôi học về bên chịu tang. Trong thời điểm này khắp nơi nghĩa quân nổi lên chống cơ chế hà khắc của chúa Trịnh, quần chúng rất khổ sở, nghĩa quân lại nổi ngay lập tức ở xã mặt cạnh quê hương, bắt buộc ko thể ngồi yên cơ mà học được. Lê Hữu Trác đành xếp cây viết nghiên theo nghiệp kiếm cung. Nhưng để chuẩn bị vào nghiệp kiếm cung, Lê Hữu Trác rưởi đã tất cả những ý kiến khác với nhiều thanh hao niên thời đó. Lê Hữu Trác rến đã tìm gặp một ẩn sĩ họ Vũ ở làng mạc Ðặng Xá, huyện Hoài An rất giỏi môn Thiên nhân (một môn học về thiên văn, địa lí, bày binh bố trận, bói toán thù...) dạy mang đến thuật âm dương sau vài năm nghiên cứu thuật âm dương, Lê Hữu Trác rến mới đeo gươm tòng quân. Lê Hữu Trác đã viết về thời kỳ này của đời bản thân như sau: "...Tôi nghiên cứu thuật âm dương trong tầm vài năm, cũng biết được đại khái, mới đeo gươm tòng quân để thí nghiệm sức học của mình. Vượt bao phen nguy hiểm, tôi cũng được bình yên. Những kế hoạch trù tính trong quân cơ phần nhiều đều phù hợp... Thống tướng (của chúa Trịnh) nhiều phen muốn đề bạt nhưng tôi nghĩ: chí bình sinch chưa thỏa mãn thì cầu cạnh làm cho đưa ra...". Rõ ràng đây là công việc không hợp ý Lê Hữu Trác rưởi. Cho nên khi được tin người anh mất, Lê Hữu Trác rưởi xin ra khỏi quân ngũ, lấy cớ về nỗ lực anh "nuôi mẹ già 70 tuổi và mấy con cháu mồ côi" ở Hương Sơn. Về Hương Sơn ko lâu thì Lê Hữu Trác rưởi bị ốm nặng trong vòng nhì, bố năm liền chữa khắp nơi không khỏi. Chính trận ốm này là bước ngoặt quan lại trọng đối với cuộc đời của Lê Hữu Trác rưởi cùng nghề thuốc Việt nam. Sau nhiều năm tra cứu thầy chữa bệnh không kết quả, Lê Hữu Trác nhờ cáng đến đơn vị một thầy thuốc ở Rú Thành thuộc xã Trung Cần, huyện Thanh khô Chương (nay là xóm Nam Trung, huyện Nam Ðàn, tỉnh Nghệ An) thương hiệu là Trần Ðộc thi đỗ cử nhân rồi ở công ty làm cho thuốc được dân chúng rất tín nhiệm. Qua hơn một năm ở đơn vị thầy thuốc, Lê Hữu Trác rưởi đã khỏi bệnh. Trong thời gian nằm chữa bệnh ở đây, những thời điểm rỗi rãi Lê Hữu Trác mượn bộ sách thuốc Phùng thi cẩm nang Trung quốc để đọc, phần lớn đều hiểu thấu, thầy thuốc Trần Ðộc lấy làm lạ cùng đã tất cả ý muốn truyền đạt nghề mình cho Lê Hữu Trác rưởi. Mặc cho dù từ bây giờ Lê Hữu Trác đã phát hiện thấy trên đời còn một công việc rất quan tiền trọng đối với bé người là bảo vệ sức khỏe, chữa bệnh cứu người nhưng cũng chưa quyết chí học thuốc. Lê Hữu Trác rến đã viết: "... Những chỗ ý nghĩa chuyên sâu về dịch lý âm dương trong sách thuốc, tôi đều hiểu thấu. Trần tiên sinh lấy làm lạ muốn đem hết cái hiểu biết về y học dạy mang đến tôi, nhưng thời gian bấy giờ bởi vì bận việc tôi chưa để ý học...". Ðến khi Lê Hữu Trác rến 30 tuổi, sức khỏe đã trở lại, tướng của chúa Trịnh mang lại người tới mời Lê Hữu Trác rưởi trở về quân ngũ, Lê Hữu Trác rến cố ý xin từ cùng bây giờ mới quyết chí học thuốc. Lê Hữu Trác rưởi viết: "...Cái chí tất bật vào trường danh lợi mình đã vứt bỏ đi lâu rồi, đề xuất xin cố từ, lấy cớ còn mẹ già không thể đi xa được. Và trở lại Hương Sơn làm bên ở ven rừng quyết chí học thuốc, tìm đọc khắp những sách, đêm ngày mài miệt, tiếc từng giây phút". Và từ đấy Lê Hữu Trác lấy biệt hiệu là Hải Thượng Lãn Ông. Vì nơi ở của Hải Thượng rất hẻo lánh, trên không có thầy giỏi để học, dưới không có bạn hiền giúp cho, Hải Thượng phải tự học là bao gồm. Ðể việc học tập có kết quả hơn, Hải Thượng đã làm bạn với một thầy thuốc nữa cũng họ Trần ở buôn bản Ðỗ Xá gần xóm Tình Diệm để cùng cả nhà trao đổi những kiến thức thu thập được trong những lúc đọc sách. Do kiến thức rộng, chẩn bệnh kê đơn thận trọng vì thế Hải Thượng Lãn Ông đã chữa khỏi nhiều trường hợp cạnh tranh nhưng người khác chữa ko khỏi, thương hiệu tuổi Hải Thượng lan nkhô giòn khắp nơi, tới tận thủ đô Thăng Long. Trong thời kỳ này, thuộc với việc chữa bệnh Hải Thượng Lãn Ông đã mở trường đào tạo thầy thuốc, người xung quanh và các nơi xa nghe tiếng đều tra cứu đến học. Lãn Ông lại tổ chức ra Hội y ?? nhằm đoàn kết những người đã học ngừng ra làm cho nghề và để gồm cơ sở cho họ liên hệ trao đổi học hỏi nhau. Vừa chữa bệnh, vừa dạy học, Hải Thượng Lãn Ông vừa biên soạn sách, vị Hải Thượng nghĩ rằng: "... Tôi thấy y lí mênh mông, sách vở chồng chất, chia môn xếp loại tản mạn vô cùng. Những sách vì những bậc hiền triết tiền bối luận về bệnh, về ý nghĩa đơn thuốc, về tính vị bài thuốc có nhiều chỗ chưa nói đến nơi đến chốn, tất phải thâu tóm mặt hàng trăm cuốn, đúc thành một pho để tiện xem, tiện đọc". Năm 62 tuổi, Hải Thượng Lãn Ông được chúa Trịnh Sâm triệu ra thủ đô Thăng Long để chữa bệnh mang đến con là Trịnh Cán. Việc ra thủ đô vào tầm khoảng tuổi già, đó là một điều bất đắc dĩ đối với Hải Thượng. Nhưng lòng mong ước được nhân dịp này tìm kiếm biện pháp in ra để phổ biến rộng rãi tác phẩm của bản thân, vì vậy Hải Thượng ra đi. Hải Thượng đã kể lại trung ương sự của bản thân vào tập Thượng tởm ký sự (kể chuyện ra thủ đô) về bây giờ như sau: "... Bấy giờ tôi bứt rứt ko biết là chừng làm sao, suốt đêm không ngủ. Tôi tự nghĩ: mình dịp trẻ mài gươm đọc sách, rồi ni đây mai đó, trong l5 năm đã ko làm ra công trạng gì. Nay đã vứt bỏ công danh sự nghiệp về ẩn ở núi Hương Sơn, dựng lều, nuôi mẹ, đọc sách ước ao tiêu diêu trong vườn đạo lý của Hoàng Ðế, Kỳ Bá nhì tổ sư của Ðông y tự lấy việc giữ gìn cho khách hàng, cứu góp người là đắc sách. Ai ngờ ni lại khổ về cái hư danh. Nhưng bản thân đã dày công nghiên cứu y học trong khoảng 30 năm, soạn được một bộ Tâm Lĩnh không đủ can đảm truyền thụ riêng biệt đến ai, chỉ muốn đem ra sức bố cho mọi người cùng biết. Nhưng việc thì nặng, sức lại mỏng, nặng nề mà làm cho được. Quỷ thần hiểu thấu lòng bản thân, chuyến này đi bao gồm chỗ may mắn đây cũng chưa biết chừng". Không may cho Hải Thượng, ra thủ đô Thăng Long ở gần một năm trời, cả hai việc đều không thành: đến thủ đô, Hải Thượng được đưa vào thăm khám bệnh tức thì mang lại Trịnh Cán, nhưng đơn thuốc kê lên bị những thầy thuốc khác vào phủ chúa sàm trộn với ko được cần sử dụng. Sách thuốc cũng chẳng search được ai chịu trách rưới nhiệm mang lại in. Nhưng cũng chính trong chuyến đi này, Hải Thượng đã rất vui mừng được biết sách thuốc của bản thân biên soạn không những đã được học trò sao chép sử dụng tại chỗ mà còn được đưa đi rất xa tới tận thủ đô cùng tất cả người nhờ học sách thuốc của bản thân mà đã trở thành thầy thuốc giỏi ở thủ đô đề xuất đã lập bàn thờ, thờ sống Hải Thượng để tỏ lòng nhớ ơn. Cuối năm đó (1782) Hải Thượng Lãn Ông trở lại Hương Sơn, tiếp tục dạy học, biên soạn thêm một số tập trong toàn bộ tác phẩm "Y tông trọng điểm lĩnh" mang đến đến Lúc ông mất. Nhân dân táng mộ Hải Thượng ở chân núi Minh Từ, khe Nước cạn, phương pháp thị trấn Phố Châu, huyện Hương Sơn 4km, hiện nay vẫn còn. Hải Thượng Lãn Ông được dân chúng đương thời để ý với trọng vọng vì tài chữa bệnh, dạy học, viết sách và làm thơ văn. Sau Khi Hải Thượng Lãn Ông mất, đến đến ngày này chúng ta biết, học tập với nhớ ơn Hải Thượng Lãn Ông là do tác phẩm "Y tông vai trung phong lĩnh" nghĩa là những điều đã lĩnh hội được của những thầy thuốc trước. Hiện nay người ta gọi tác phẩm này là "Hải Thượng y tông trọng điểm lĩnh". Bộ sách này được Hải Thượng Lãn Ông biên soạn trong khoảng 10 năm: bắt đầu vào tầm Hải Thượng 40 tuổi (1760), căn bản ngừng khi Hải Thượng Lãn Ông tròn 50 tuổi (1770), nhưng từ đó cho đến một năm trước khi mất, nghĩa là trong tầm đôi mươi năm nữa, Hải Thượng còn bổ sung viết thêm một số tập nữa như Y hải cầu nguim (1782), Thượng kính ký kết sự (1783), Vận khí túng bấn điển (1786).

Xem thêm: Ethanol Là Gì? Tính Chất Hóa Học Etanol Là Gì ? Ứng Dụng Và Tác Hại Của Ethanol

Toàn bộ sách Hải Thượng Lãn Ông để lại, bao gồm 28 tập cùng phân thành 66 quyển. Một điểm đặc sắc đầu tiên nổi bật của bộ sách "Y tông trung khu lĩnh" là Hải Thượng Lãn Ông đã tiếp thu có phê phán, chọn lọc rồi vận dụng những kiến thức cơ bản vào điều kiện cụ thể về khí hậu, về con người cùng về cả giải pháp suy nghĩ của nhỏ người Việt nam giới, nhất là những lý luận cơ bản của nền y học Trung quốc cũng như những gớm nghiệm chữa bệnh của những thầy thuốc trước, của nhân dân lao động trong cùng ko kể nước, kể cả một số không nhiều giáo sĩ phương Tây khi ấy mới sang Việt nam giới ta. Và khác với nhiều người viết sách trước, tất cả tiếp thu của người không giống nhưng cứ lơ đi, coi như đó là của mình, Hải Thượng Lãn Ông đã trình bày rõ ràng, trung thực vào mỗi tập sách viết ra là bản thân đã tiếp thu ý kiến của người xưa như thế nào để người đọc gồm thể có điều kiện kiểm tra hoặc dễ dàng bao gồm ý kiến phê phán trả lại. Cùng với những lời trọng tâm sự đã dẫn Hải Thượng Lãn Ông đến việc biên soạn bộ sách đã giới thiệu ở phần bên trên, họ hãy với mọi người trong nhà trích đọc một vài đoạn nữa vào bộ "Y tông vai trung phong lĩnh". Mở đầu tập "Âu ấu tu trí" (nói về bí quyết chữa bệnh trẻ em). Hải Thượng viết: "....Sách tất cả nói: Chữa mười người nam giới không bằng chữa mang lại một người nữ, chữa mang đến mười người nữ ko bằng chữa cho một người già, chữa mười người già không bằng chữa mang đến một em nhỏ nhắn... vị trẻ nhỏ đau đớn chỗ như thế nào ko nói lên được nhưng mà chỉ thấy khóc, chứ ko hiểu được đau bệnh gì cho nên vì thế chẩn trị ko gì khó khăn bằng. Riêng Cảnh Nhạc gồm luận rằng: Chữa bệnh trẻ em so với chữa bệnh người lớn lại rất dễ vì chưng trẻ nhỏ bên ngoài không bị khí lục dâm dày dạn lâu ngày, phía bên trong cũng ko bị bảy loại tình cảm dày vò, trừ những chứng kinh phong cam tích ra hễ trẻ gồm bệnh thì phần nhiều là do ăn uống mà lại ra, nếu xét rõ được nguim nhân nhưng điều trị thì đã dễ lại càng thêm dễ. Ðọc đến đây, tôi ngạc nhiên, tấm tắc khen rằng: thật là nghe những lời từ xưa chưa từng nghe nói những lời mà mọi người nặng nề nói được. Từ Hiên Viên, Kỳ Bá đến ni chỉ tất cả một người ấy thôi... Tại sao người đời trị bệnh trẻ em lại ko xét cái ý trẻ em là thuần dương vô âm, yêu cầu bỏ âm để phối dương, mà cứ cho rằng thuần dương buộc phải dễ phát nóng, rồi hễ cho thuốc thì cứ bốc những thứ thuốc đắng, lạnh, trẻ bẩm sinh vốn đã không tồn tại phần âm mà lại lại đánh bạt mất phần dương, âm dương đều không có, nhưng mà muốn mang lại mầm mống tươi tốt, thành được cây to lớn sống thọ, chẳng là viển vông lắm sao? Tôi rất băn khoăn lo ngại về tình trạng này đề xuất tom góp các bài xích luận, các đơn thuốc về nguồn gốc và chứng trạng bệnh trẻ em, của những đơn vị y học thành một tập nhan đề "Âu ấu tu tri" để bổ sung vào các phương pháp lập thành của người xưa, với ở cuối tập lại tiếp thêm một chương Lạc sinch, đấy là phần tâm đắc của tôi tự tay viết ra, là tất cả ý dốc hết sở năng của bản thân mong muốn muốn cứu sống trẻ em được một phần nào". Tuy bộ "Y tông trung ương lĩnh" là một bộ sách thuốc, nhưng một vào 28 tập không những được giới y dược ưa đam mê ngoài ra được các công ty văn, đơn vị thơ, bên sử cũng như công ty triết học nước ta đánh giá rất cao. Ðó là tập "Thượng khiếp ký kết sự , trong đó Hải Thượng Lãn Ông kể lại chuyến đi ra thủ đô Thăng Long chữa bệnh đến nhì phụ vương nhỏ Trịnh Sâm cùng Trịnh Cán, một số tầng lớp thượng lưu ở thủ đô, cũng như chuyện giao thiệp với các nhà nho, công ty thơ ở thủ đô Thăng Long từ tháng giêng đến mon mười năm Nhâm Dần (1782). Có thể nói trước cùng sau Hải Thượng Lãn Ông hầu như văn học nước ta chưa bao gồm một tác phẩm viết theo lối văn kể chuyện, người thực chnghiền việc thực, nói lại những chuyện hằng ngày. Giá trị lịch sử của tập sách này là nó tạo điều kiện cho ta thấy lại được một giải pháp sinc động cuộc sống của chúa Trịnh, sinh hoạt giao thiệp của tầng lớp quan lại lại, bên nho, tế bào tả một số người gồm phương châm nhất định trong lịch sử cuối thời Lê như chúa Trịnh Sâm, Trịnh Cán, Chánh đường Hoàng Ðình Bảo (chức quan liêu cao nhất của chúa Trịnh). Nó lại giúp chúng ta thấy lại thủ đô Thăng Long giải pháp đây hơn 200 năm, vào đó gồm nhiều di tích hiện ni không hề nữa. Cũng trong tập ký sự này, bọn họ được biết đời sống với hoạt động của một số thầy thuốc trong phủ chúa Trịnh, việc bảo vệ sức khỏe của vua chúa trong thời kỳ đó. Ðọc tập cam kết sự này, ta còn được biết trong lúc nhiều người lấy có tác dụng sung sướng vì chưng được vua chúa ban cho quan lại tước thì Hải Thượng lại hết sức từ chối, mà cũng bởi vì thế mà thoát khỏi bị giết Khi quân sĩ vào phủ chúa nổi lên giết hết những quan chức ở đây Hải Thượng viết: "Mồng 2 mon 11 về đến bên... được vài ba hôm, nghe tin cả công ty quan tiền chánh đường (Hoàng Ðình Bảo) bị hại... Tôi mừng thầm nói: "Mình ẩn thân nơi rừng suối, chẳng đoái hoài gì đến lợi danh. Bỗng chốc bị triệu, phải chống gậy lên tởm đô ngót một năm trời. Xin xỏ năm lần bảy lượt mới được buông tha. Vạn nhất bản thân ko kiên quyết, sở hữu lấy một chức quan thì bây giờ danh lợi đã chẳng thành, cơ mà mẫu thân lại bị nhục, hối thì đã muộn. Magiống hệt... Mặc dù thân mắc vào vòng danh lợi nhưng ko bị lợi danh mê hoặc... mình ko đến nỗi bị thiên hạ chê cười, chỉ nhờ "không tham" đó thôi". Do những giá bán trị văn thơ cùng lịch sử ấy yêu cầu chúng ta không ngạc nhiên lúc thấy ngay từ năm 1923, tập truyện ký này đã được Nguyễn Trọng Thuật dịch và đăng ở tạp chí Nam Phong, năm 1950, Dương Quảng Hàm trích in trong Việt nam giới văn học sử yếu, năm 1959 Phan Võ dịch lại cùng nhà xuất bản Văn hóa đã cho in, nhân dịp 250 năm ngày sinc của Hải Thượng, đơn vị xuất bản Văn học đã đến sửa chữa lại với tái bản lần nữa. Hai mươi bảy tập còn lại của tác phẩm này dành trọn vẹn đến những vấn đề thuần túy về chữa bệnh, sử dụng thuốc, nhưng bởi bí quyết cấu tạo của bộ sách, lối viết đặc biệt của Hải Thượng Lãn Ông, đề nghị bên cạnh những kiến thức chuyên môn về chữa bệnh cần sử dụng thuốc, họ còn biết cùng học tập được ở Hải Thượng quan điểm về ngành nghề, đạo đức của người thầy thuốc cũng như nếp suy nghĩ hiếm gồm của một tri thức thời đó. Về quan liêu điểm ngành nghề. Phải sống lại trả cảnh lịch sử nước ta ở thế kỷ thứ XVIII, Khi cơ mà tư tưởng cầu danh lợi, si có tác dụng quan lại, có tác dụng tướng coi thường nghề thuốc đang ngự trị ở đầu óc hầu hết trí thức nước ta thời điểm ấy, mới thấy hết cực nhọc khăn của Hải Thượng Lãn Ông Khi chọn nghề thuốc có tác dụng lẽ sống của đời bản thân. Hãy nghe Hải Thượng kể lại những lời bàn ra: "Một tân thủ khoa họ Trần, người bạn mới thân quen ở quận mặt, một hôm đến chơi thấy trên bàn gồm chồng sách thuốc, biết tôi say sưa với nghề thuốc đã: "Tỏ lời can ngăn đôi bố lần nhưng không thể được" lại nói thêm "Ðạo lý rất lớn nhưng gọi là Ðạo tức là đường lối trị nước"... Chính sách tốt phxay tắc tốt thì sử sách còn ghi, còn như đạo làm cho thuốc chỉ thấy chxay ở ngoại sử. Tuy Ngũ đế kỉ có chỗ chép về nghề thuốc thì lại chỉ nói tuy nhiên song với việc làm ruộng nhưng mà thôi, bên cạnh đó ko thấy đâu nói đến cả. Cho cần công ty nho đời này qua đời không giống đều học tập tởm nghiệm Xuân Thu, sử Tư Mã, dùi mài suốt đông quý phái hè đủ để có tác dụng bước thang phú quí, lẫy lừng công danh và sự nghiệp. Còn như việc làm thuốc chỉ là một nghệ thuật mà lại thôi. Nếu như gồm ai coi trọng một chút thì nói là nhân thuật là cùng. Như vậy, phải chăng đạo có tác dụng thuốc ko thiết yếu thức là nền tảng vào đạo lý của người đời đó ru?". Ngay cả Lúc được thấy Hải Thượng được chúa Trịnh triệu ra thủ đô Thăng Long, một vị quan văn thư tất cả nhiệm vụ đưa Hải Thượng lên khiếp đô đã đến rằng, hẳn là vị tài gì khác cơ mà Hải Thượng được tiến cử chứ không phải vì chưng nghề thuốc buộc phải vị quan tiền này đã nói: "Tôi nghe quan lại lớn tôi nói cụ là bậc cao ẩn, mượn tiếng thầy thuốc đó thôi". Nhưng bọn họ thấy, mặc ai tâm sự nói vào, lòng yêu nghề thuốc của Hải Thượng vẫn không cố gắng đổi do "nghề này còn có thể giúp người ta lặng vui", vì chưng "đạo có tác dụng thuốc cũng giống như đạo làm tướng". Về đạo đức của người thầy thuốc. Hải Thượng viết: "Ðã là thầy thuốc thì nên cần nghĩ đến việc góp người, tránh việc vắng đơn vị lâu để tra cứu vui thụ riêng rẽ như đi chơi ngắm cảnh, có rượu lên núi uống chơi, bởi nhỡ có bệnh cấp cứu, người ta tìm thầy ko gặp kịp, hại đến tính mạng con người". Hoặc như "Nếu thuộc một thời điểm tất cả nhiều người mời đi thăm bệnh thì phải căn cứ vào bệnh cấp đi trước, bệnh không cấp đi sau chứ không nên bởi người bệnh giàu giỏi nghèo mà lại đến trước đến sau, như dịp cho thuốc cũng căn cứ vào tật bệnh chứ không nên căn cứ vào tiền không nhiều nhưng mà mang lại thuốc tốt xấu". "Phàm học thuốc, phải luôn luôn luôn trau củ dồi nghiệp vụ: khi tất cả chút ít thời giờ thong dong rỗi, yêu cầu luôn luôn luôn nghiên cứu sách thuốc xưa nay, luôn luôn luôn đẩy mạnh biến hóa thâu nhập được vào trung ương, thấy rõ được ở mắt, thì tự nhiên ứng được vào việc làm cho nhưng mà ko phạm không đúng lầm". "Chữa bệnh phải toàn điện. lúc đến coi bệnh ở những nhà nghèo túng bấn tuyệt những người mồ côi goá bụa hiếm hoi lại càng đề nghị chăm sóc đặc biệt, vì chưng những người phong phú không ngại không tồn tại người chữa, còn những người nghèo khổ thì không đủ sức đón thầy giỏi, vậy ta đề nghị để trọng điểm một chút, họ sẽ được sống một đời... Những người nhỏ thảo, vợ hiền, nghèo mà lại mắc bệnh, không tính việc cho thuốc, lại tuỳ sức bản thân nhưng mà chu cấp đến họ nữa, vì chưng gồm thuốc mà không tồn tại ăn, thì cũng vẫn đi đến chỗ chết. Cần phải cho họ được sống toàn diện, thì mới đúng là nhân thuật". Ðáng quý hơn nữa, và điều này hầu như ít thấy ở những thầy thuốc trước và sau Hải Thượng Lãn Ông: đó là tinch thần ko giấu dốt, dám mạnh dạn trình bày những trường hợp bệnh ko khỏi, người bệnh đã chết, để người sau rút ít kinh nghiệm. Thực vậy, thuộc với tập "Dương án" trong đó kể lại 17 bệnh án cạnh tranh nhưng mà chữa khỏi, Hải Thượng còn viết một tập gọi là "Âm án", vào đó Hải Thượng đã trình bày 12 trường hợp bệnh khó, và mặc cho dù đã đem hết tinch thần cứu chữa đến thuộc, còn nước còn tát của mình, nhưng cuối thuộc người bệnh vẫn chết. Lý do cầm bút biên tập "Âm án", Hải Thượng đã viết như sau: "Nghề làm thuốc là nhân thuật, thầy thuốc phải việc cứu góp người có tác dụng xuất xắc. Nhưng thói thường cứu được một người thì hoa chân múa tay biểu dương mang lại mọi người cùng biết, còn lỡ thất bại thì giấu đi, thường người ta giỏi giấu những thói xấu của mình, mà lại không đem sự thực nói với người không giống... Trong việc chữa bệnh, tôi từng ứng biến để đối phó với bệnh tình, chuyển nặng ra nhẹ, cứu chết lấy sống được bao nhiêu trường hợp mà vẫn tất cả những chứng phải bó tay đợi chết cũng không phải là ít. Tôi ko tự thẹn với trình độ thấp kém trong việc cứu người cho nên vì vậy xung quanh những "Dương án" lại chxay thêm một tập kể lại những lời cực nhọc thổ lộ được, gọi là "Âm án". Mong những bậc trí thức bao gồm chí có tác dụng thuốc trong tương lai, Lúc thấy những chỗ tốt của tôi chưa đáng bắt chước, nhưng thấy chỗ dở của tôi cần phải lấy có tác dụng gương, không nên vượt yêu tôi mà lại bảo: chỉ chữa được bệnh mà lại không chữa được mệnh. Thì đó mới là cái may mang đến đạo y". Chỉ đọc một vài ba đoạn trích trong toàn bộ tác phẩm "Y tông trọng điểm lĩnh", chúng ta cũng thấy những tâm tư suy nghĩ cao niên của Hải Thượng Lãn Ông. Và chúng ta ko ngạc nhiên khi thấy Hải Thượng còn sống, còn dạy học, thì mỗi lời mỗi câu trong tác phẩm của Hải Thượng đều được học trò của mình chnghiền lại một giải pháp đầy đủ. Cho đến Lúc Hải Thượng Lãn Ông đã mất đi rồi, những người học trò trực tiếp của Hải Thượng Lãn Ông cũng không thể nữa, đáng lẽ người ta chỉ cần chnghiền lại những kiến thức thuần túy về trình độ chữa bệnh, chế thuốc với cần sử dụng thuốc thì người ta vẫn chxay lại đầy đủ cả những suy nghĩ trung ương tư của Hải Thượng. Tác phẩm "Y tông trọng tâm lĩnh" của Hải Thượng Lãn Ông tuy dứt về căn bản vào năm 1770, nhưng đã tồn tại gần như nguyên vẹn bằng nhỏ đường chép tay, chuyển người này qua người khác, để chờ 115 năm sau (1885) mới được khắc gỗ với in ra phổ biến rộng rãi vào dân chúng cùng truyền đến ngày nay. Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác rưởi, thân thế cùng sự nghiệp, là niềm tự hào của dân tộc ta. Tuy sống bí quyết ta hơn 250 năm, những tư tưởng và phương pháp tư tưởng tiến bộ cũng như thái độ khoa học chân bao gồm của Hải Thượng Lãn Ông vẫn còn là bài bác học còn tính chất thời sự và rất quý giá đối với chúng ta ngày nay.